Vandaag is het 200 jaar geleden dat de Engelse schrijver Charles Dickens werd geboren. Tot op de dag van vandaag heeft Dickens trouwe lezers. Maar jong zijn ze zelden: als een middelbare scholier al over Dickens heeft gehoord dan is het vanwege een verfilming. Van Scrooge (A Christmas Carol) bijvoorbeeld of Oliver Twist. Dickens wordt geassocieerd met kerstmis, houtvuur, glühwein en mooie hoeden. Veel verder komt de kennis niet. Dickens lezen lijkt niet langer ‘sexy’. Literatuuronderwijs is, tot groot verdriet van veel docenten, zo heb ik gemerkt, door de jaren behoorlijk verschraald. Voor Dickens is geen plaats meer. Dat is meer dan jammer. Niet alleen omdat Dickens literatuur tijdloze thema’s op een geweldige manier voor het voetlicht brengt, maar ook omdat we van de man zelf veel kunnen leren.
Toen ik drie jaar geleden op zoek was naar inspirerende helden om over te vertellen in mijn kinderboek Helden! Mensen die de wereld mooier maakten, dook links en rechts de naam van Charles Dickens op. Tijdens het schrijven van het hoofdstuk over Ferdinand Domela Nieuwenhuis las ik dat Domela verhalen van Dickens goedkoop liet uitgeven om arbeiders te inspireren hun eigen lot te verbeteren. Florence Nightingale schreef met Dickens om slechte toestanden in de zorg onder zijn aandacht te brengen. Anne Frank vertelt dat haar vader in het Achterhuis verslingerd was aan Dickens. En over Nelson Mandela las ik dat als jonge man zo genoten had van… Dickens.
Voor een goed begrip van Dickens literaire drijfveren moeten we terug naar zijn kindertijd. Die begon heel gewoon en best gezellig. Totdat bleek dat de vader van Dickens ernstige schulden had, mogelijk veroorzaakt door gokken. Hij werd, met de rest van het gezin, opgepakt en naar een speciale gevangenis voor schuldenaren gebracht. Op de oudste dochter na, die een beurs gekregen had vanwege uitzonderlijk pianospel, en Charles. Die werd, 11 jaar oud, aan het werk gezet in een schoenpoetsfabriek in Londen. Hij woonde bij een onverschillige hospita en moest zich maar zien te redden. Deze zwarte periode in zijn leven heeft de schrijver nooit kunnen vergeten. Al zijn hoop, zijn talent, zijn idealen vielen weg. Hij kon niets meer en was niets meer. Hij ging enorm gebukt onder de uitzichtloosheid van de situatie.
Deze periode bepaalde de rest van zijn schrijversleven. Eenmaal volwassen en al snel beroemd, gebruikte hij zijn schrijverstalent om misstanden in de samenleving voor het voetlicht te brengen. Hij zette zich met name in om de situatie van arme kinderen te verbeteren. Kinderarbeid, armoede en de oneerlijke verdeling van het kapitaal werden de grote issues waar hij zich in zijn boeken tegen wilde verzetten. Hij heeft daarin héél veel voor de gewone man en vrouw betekend. Wat tot dan toe werden ze niet gezien en gekend.
Juist door zijn besluit zijn talenten in te zetten voor de gemeenschap, is zijn verhaal ook nu nog relevant en inspirerend. Voor ons allemaal, en zeker ook voor kinderen. Dickens nodigt uit onze talenten in te zetten voor een betere wereld. En dat kan iedereen ongeacht leeftijd, positie, opleidingsniveau, achtergrond, geslacht etc. De thema’s van toen zijn bovendien wereldwijd nog steeds relevant. De bankiers uit Little Dorrit bijvoorbeeld, zijn als de bankiers die de huidige crisis hebben veroorzaakt. En overal op de wereld zijn er nog steeds arme, uitgebuite kinderen zonder vooruitzichten. Voor veel kinderen is dat een enorme eye-opener, heb ik gemerkt.
Tijdens schoolbezoeken heb ik – tot grote hilariteit – Charles Dickens wel vergeleken met Lady Gaga: die gebruikt haar positie ook om een boodschap te herhalen, namelijk dat ieder mens goed is zoals die is. Haar Born This Way Foundation is in die zin niet veel anders dan het activisme van Charles Dickens in zijn tijd. Mooi vind ik dat.
.
